Natuur op het kerkhof
Met 54 aanwezigen was het kleine kerkje van Groot-Loon goed gevuld voor de lezing Natuur op het kerkhof. De rode draad van de avond was de vroedmeesterpad, die al sinds jaar en dag een thuis vindt op het kerkhof van Groot-Loon.
De eerste spreker was Ignace Schops, directeur van Regionaal Landschap Kempen en Maasland en voorzitter van de Bond Beter Leefmilieu. Hij heeft een bijzondere band met het kerkhof van Groot-Loon en meer bepaald met de vroedmeesterpad.
Die band ontstond in 1993, toen Ignace tijdens een werkbezoek aan de poel in Groot-Loon het kenmerkende geluid van de vroedmeesterpad hoorde. Het was het begin van een jarenlange inzet voor deze bijzondere soort.
Dagen en nachten op het kerkhof
Dagen én nachten bracht Ignace door op het kerkhof om de pad en haar biotoop te bestuderen. Hij vertelde ook over enkele opmerkelijke acties die hij ondernam om de vroedmeesterpad te beschermen. Zo legde hij met Allerheiligen bloemen op de graven, waardoor ze behouden bleven. In 2017 herhaalde hij die actie.
Een soort in nood
De vroedmeesterpad voelt zich thuis op plekken met kale ondergrond, kalk, stenen, veel zon en een poeltje in de buurt. In Groot-Loon vond de soort die ideale omstandigheden op het kerkhof. Tegelijk benadrukte Ignace dat niet elk kerkhof automatisch een geschikte biotoop is.
Ondanks de vele inspanningen van natuurbeheerders gaat het vandaag niet goed met de populatie in Groot-Loon. Waar er in 1993 nog ongeveer 150 roepende mannetjes werden geteld, spreken recente tellingen over nog maar enkele exemplaren.
Ignace sloot af met een duidelijke boodschap: als we allemaal willen genieten van een schone, oude dag, moeten we naar de toekomst kijken. Klimaatverandering en biodiversiteitsverlies gaan zo snel dat het geen vijf voor twaalf meer is. We moeten nu in actie schieten. Tegelijk blijft de natuur veerkrachtig, op voorwaarde dat we samenwerken. Zijn leuze vatte dat mooi samen: think globally, act locally, change personally.
Geen geheugen zonder archief
Daarna nam Tine Hens het woord. Zij schreef het boek Archief van mogelijk verlies, waarin ze inzoomt op natuurfenomenen die dreigen te verdwijnen, zoals de olm, de kievit, de spreeuw en ook de vroedmeesterpad.
Als historica kent Tine het belang van archieven. Zonder archief hebben we geen geheugen. Om ons goed te kunnen voorstellen wat we willen behouden, legt ze daarom een archief aan van wat er nu is en wat er vroeger was.
Shifting baselines
Tine vertelde ook over het fenomeen van de shifting baselines: elke nieuwe generatie groeit op in een wereld waarin de natuur al verder verarmd of aangetast is, en beschouwt die toestand als normaal. Omdat mensen niet altijd uit eigen ervaring weten hoe rijk de natuur vroeger was, wordt het verlies minder scherp aangevoeld.
Daarna las Tine het hoofdstuk over de vroedmeesterpad uit haar boek integraal voor. De aanwezigen luisterden aandachtig naar haar persoonlijke en indringende verhaal.
Ze sloot af met een oproep om cultureel erfgoed en natuur niet los van elkaar te zien. De natuur die ons omringt, is immers mee gevormd door mensen. Ook op een kerkhof raken landschap, herinnering, natuur en erfgoed elkaar.
Een beeld dat blijft nazinderen
Na de lezingen was er nog tijd voor een drankje op het kerkhof, terwijl de zon langzaam onderging. Op goed geluk trokken we ook naar de poel, in de hoop het bijzondere ‘klokkenspel’ van de vroedmeesterpad te horen. Dat bleef die avond stil. Maar het beeld van de kleine pad, tussen oude graven en groene hoekjes, bleef des te sterker nazinderen.
